Phương pháp âm ngữ trị liệu hỗ trợ điều trị trẻ chậm nói

Rate this post

Phương pháp âm ngữ trị liệu được đánh giá rất cần thiết để giúp trẻ chậm nói cải thiện về lời nói, ngôn ngữ theo đúng độ tuổi, tăng cường các kỹ năng giao tiếp, tương tác cần thiết. Gia đình có thể đưa con đến các bệnh viện có chuyên khoa về chậm nói, các trung tâm hay các đơn vị giáo dục chuyên biệt để con có môi trường phù hợp để hỗ trợ quá trình phát triển của con tốt nhất.

Phương pháp âm ngữ trị liệu cho trẻ chậm nói là gì?

Có rất nhiều nguyên nhân khiến trẻ chậm nói hơn so với cột mốc phát triển chung của lứa tuổi, bao gồm liên quan đến cả bệnh lý hay các yếu tố tác động từ bên ngoài. Chẳng hạn chậm nói do thiếu sự tương tác trực tiếp ( cha mẹ bỏ bê, không nói chuyện với con hoặc trẻ lạm dụng các thiết bị vô tuyến quá mức; chậm nói do các tổn thương thực thể ( khiếm thính, nhiễm trùng tai, dính thắng lưỡi hay các vấn đề ở cơ quan phát âm); các dạng rối loạn phát triển ( tự kỷ, thiểu năng trí tuệ; bại não..)

Phương pháp âm ngữ trị liệu
Phương pháp âm ngữ trị liệu được đánh giá mang đến rất nhiều thay đổi tích cực cho nhóm trẻ chậm nói

Với bất cứ nguyên nhân nào thì chậm nói cũng làm cản trở rất nhiều đến quá trình phát triển chung của con. Tuy nhiên hiện tại không có bất cứ loại thuốc nào có thể cải thiện tình trạng này. Âm ngữ trị liệu (Speech – Language Therapy) mới là phương pháp được hướng tới chung cho tất cả tình trạng trẻ kém phát triển về lời nói, giao tiếp.

Hiểu đơn giản nhất, phương pháp âm ngữ trị liệu là các biện pháp giúp trẻ học các phát âm, cách nói chuyện phù hợp, tăng cường ngôn ngữ từ đó phát triển các kỹ năng cần thiết cho trẻ. Đây là một chuyên ngành phục hồi chức năng, có nhiệm vụ giải quyết các tình trạng thiếu hụt về ngôn ngữ hay các bệnh lý liên quan như nói lắp, nói ngọng, thất ngôn ..

Thực tế Speech – Language Therapy đã xuất hiện trên thế giới từ rất lâu, đặc biệt ở các nước đang phát triển và được đánh giá có thể mang đến rất nhiều hữu ích. Tuy nhiên ở Việt Nam phương pháp này mới chỉ xuất hiện và được áp dụng trong thời gian gần đây cho một số tính trạng trẻ chậm nói.

Phương pháp âm ngữ trị liệu thường hướng tới các kỹ năng giao tiếp tổng thể, có nghĩa là trẻ không chỉ có thể phát âm rành mạnh, chính xác, hiểu người khác nói gì, diễn đạt thành công nhu cầu mà còn chủ động hơn trong giao tiếp, tương tác đáp trả lại. Điều này rất cần thiết cho trẻ trong quá trình hòa nhập, hình thành các mối quan hệ, đặc biệt khi trẻ đã đến tuổi đến trường.

Speech – Language Therapy có thể giải quyết các vấn đề sau

  • Phát âm: trẻ bị chậm nói, phát âm không rõ ràng, gặp nhiều lỗi khiến người khác nghe không hiểu ý con muốn nói gì
  • Độ trôi chảy: chẳng hạn như nói lắp, kém trôi chảy
  • Độ vang của giọng nói: tông giọng hay độ cam của âm thanh trẻ phát ra không phù hợp, nghe khó chịu
  • Hoạt động cơ miệng: cải thiện tình trạng chậm nói do gặp chảy nhiều nước dãi hay gặp khó khăn khi ăn, nuốt ở một số trẻ

Âm ngữ trị liệu là phương pháp được công nhận trên toàn thế giới bởi thực sự có thể giúp trẻ phục hồi hoặc cải thiện phần nào các khiếm khuyết về lời nói, giao tiếp, ngôn ngữ mà không gây ra bất cứ tác dụng phụ hay ảnh hưởng nào. Lộ trình thực hiện các biện pháp này được xây dựng dựa trên chính tình trạng của con, linh hoạt điều chỉnh theo sự phát triển của trẻ nên luôn đảm bảo về tính hiệu quả.

Trên thực tế, phương pháp âm ngữ trị liệu không chỉ được áp dụng để hỗ trợ cho trẻ chậm nói mà còn giúp ích cho những người trưởng thành có chấn thương tại não bộ hay thần kinh dẫn tới khó khăn trong lời nói, giao tiếp. Với mọi tình trạng trẻ chậm nói, dù là trẻ chậm nói đơn thuần hay chậm nói do tự kỷ đều có thể cải thiện đáng kể nhờ biện pháp này.

Mục tiêu của phương pháp âm ngữ trị liệu

Thống kê cho thấy có đến 70% trẻ dưới 6 tuổi bị chậm nói hay gặp các vấn đề về ngôn ngữ đã có những cải thiện tích cực sau khi tham gia các liệu trình trị liệu về ngôn ngữ. Tùy nguyên nhân mà trẻ chậm nói gặp phải, các liệu pháp trị liệu này sẽ đề xuất phương án phù hợp để kiểm soát vấn đề song song song với tăng cường lời nói hay giao tiếp.

Phương pháp âm ngữ trị liệu
Mục tiêu của âm ngữ trị liệu chính là giúp trẻ nói rành mạch, chủ động trong giao tiếp, từ đó hỗ trợ các kỹ năng khác trong quá trình phát triển

Cụ thể, các mục tiêu chính mà các phương pháp âm ngữ trị liệu hướng tới bao gồm

  • Giúp trẻ có thể diễn đạt, thể hiện các nhu cầu cá nhân bằng ngôn ngữ hay phi ngôn ngữ
  • Tăng cường khả năng giao tiếp lưu loát đúng với lứa tuổi hoặc ít nhất là có thể sử dụng/ hiểu ngôn ngữ cơ bản, cần thiết trong cuộc sống hằng ngày
  • Tiếp thu ngôn ngữ hiệu quả để tạo thành tiền đề trong quá trình phát triển năng lực nhận thức, tư duy ngay từ những năm tháng đầu đời
  • Hiểu và thực hiện được yêu cầu từ những người xung quanh
  • Tạo cơ hội để trẻ tham gia các hoạt động vui chơi, nâng cao đời sống tinh thần
  • Phương pháp âm ngữ trị liệu giúp trẻ cải thiện kỹ năng giao tiếp, thiết lập các mối quan hệ, đồng thời giúp trẻ hòa nhập dễ dàng với các hoạt động xã hội khác, đặc biệt khi trẻ đến tuổi đến trường
  • Tạo điều kiện để trẻ được tham gia vào môi trường học tập phù hợp, tạo tiền đề để tìm kiếm công việc hay phát triển năng lực cá nhân ở tương lai
  • Khả năng nhận thức và tự điều chỉnh lời nói, hành vi của bản thân
  • Tăng cường chất lượng đời sống ở cả thời điểm hiện tại và tương lai

Tất nhiên với một số nhóm trẻ đặc biệt như tự kỷ hay thiểu năng trí tuệ, các phương pháp âm ngữ trị liệu cũng chỉ hỗ trợ giải quyết phần nào những thiếu hụt trong lời nói cũng như giao tiếp, không thể giúp trẻ giao tiếp hoàn toàn bình thường. Tuy nhiên càng áp dụng các liệu pháp này sớm, các thiếu hụt của trẻ càng được cải thiện tốt và mang đến những tiên lượng tích cực khả quan hơn cho các đối tượng này.

Nguyên tắc của âm ngữ trị liệu

Giáo dục và phát triển ngôn ngữ, lời nói cho trẻ chậm nói không phải là một hành trình đơn giản mà rất phức tạp. Bởi trẻ chậm nói thường đi kèm tình trạng kém tập trung, không chú ý đến những người xung quanh. Trị liệu nếu không đúng cách, đúng phương pháp sẽ rất khó có hiệu quả. Đặc biệt với các nhóm trẻ như tự kỷ nếu để lỡ mất thời “thời gian vàng” thì việc can thiệp sẽ rất khó khăn.

Phương pháp âm ngữ trị liệu
Âm ngữ trị liệu để có hiệu quả cần được xây dựng dựa trên chính năng lực, nhu cầu và sự phát triển của con

Một số nguyên tắc của phương pháp âm ngữ trị liệu cho trẻ chậm nói cần đảm bảo đạt được bao gồm

  • Đảm bảo tính cá nhân, tôn trọng sự khác biệt của trẻ chậm nói, tuyệt đối không có sự so sánh con trong bất cứ trường hợp nào
  • Xây dựng lộ trình trị liệu dựa trên nền tảng năng lực ban đầu của con, bao gồm các khía cạnh về ngôn ngữ, trí tuệ, độ tuổi để trẻ tiếp thu phù hợp. Tình trạng của mỗi trẻ chậm nói là khác nhau nên nếu thực hiện các lộ trình can thiệp chung có thể dẫn tới tình trạng trẻ này phát triển tốt nhưng những trẻ khác lại bị thụt lùi
  • Các phương pháp trị liệu ngôn ngữ cần được thực hiện một cách linh hoạt, điều chỉnh dựa trên sự thích ứng của trẻ. Có những trẻ có thể tiếp thu nhanh nhưng cũng có những trường hợp thích ứng chậm hơn nền nếu quá cứng nhắc đi theo lộ trình ban đầu sẽ không thể nào có hiệu quả tốt
  • Xây dựng, thiết lập các tình huống để trẻ có thể chủ động sử dụng ngôn ngữ, phát huy những gì được học trong thực tế thay vì chỉ gói gọn trong khuôn khổ nhà trường, giữa trẻ với cha mẹ hay với các thầy cô giáo
  • Xây dựng kỹ năng giao tiếp và sử dụng ngôn ngữ phù hợp với độ tuổi và có ý nghĩa với trẻ và gia đình
  • Các phương pháp trị liệu ngôn ngữ cần được thực hiện thường xuyên, hằng ngày, kiên trì theo đúng kế hoạch. Việc thay đổi các phương pháp đột ngột hay dừng trị liệu có thể khiến kết quả quá trình trước đó trở thành con số 0 và rất tốn thời gian của cả trẻ và chuyên gia.

Các chiến lược của phương pháp âm ngữ trị liệu

Phương pháp âm ngữ trị liệu được thực hiện bởi các chuyên gia trị liệu hay bác sĩ có chuyên môn về chậm nói, thường là theo hình thức 1:1, đặc biệt ở giai đoạn đầu để đảm bảo phù hợp với tình trạng của từng trẻ, giúp con có thể tiếp thu tốt nhất. Quá trình thực hiện các liệu pháp này được điều chỉnh linh hoạt, có lộ trình rõ ràng để đảm bảo tính hiệu quả.

Phương pháp âm ngữ trị liệu
Phương pháp ACC có sự kết hợp giữa các công cụ trực quan nên đem lại rất nhiều phản hồi tích cực cho trẻ

Hai phương pháp chính trong âm ngữ trị liệu được chỉ định cho trẻ chậm nói bao gồm

  • Liệu pháp PROMPT-Tái cấu trúc cơ miệng: thường được chỉ định cho trẻ chậm nói có liên quan đến các nguyên nhân như rối loạn Apraxia, tự kỷ, bại não hay trẻ có những khó khăn khi thực hiện phối hợp các hoạt động của cơ quan phát âm như môi, hàm lưỡi. Phương pháp này sẽ hướng dẫn cách trẻ cách kiểm soát, điều chỉnh các cơ quan tạo ra thanh cũng như cảm nhận được vị trí của lưỡi, môi, miệng khi phát ra tiếng..  Phương pháp âm ngữ trị liệu này được đánh giá mang đến rất nhiều tiên lượng tích cực cho trẻ chậm nói.
  • Phương pháp tăng và thay thế phương tiện giao tiếp (Augmentative and Alternative Communication – AAC): dùng cho những trẻ gặp khó khăn trong giao tiếp, không nói được hay diễn tả một cách khó hiểu để trẻ học cách diễn đạt nhu cầu của bản thân hoặc hiểu người khác muốn nói gì. ACC thường cần đến các công cụ trực quan, bao gồm hình ảnh, đồ chơi, âm nhạc nên thường được kết hợp đồng thời với PECS (Pictures Exchange Communication System).  Phương pháp âm ngữ trị liệu cũng có thể được thực hiện bằng cử chỉ, lời nói, ngôn ngữ hình thể, tùy tình trạng của từng trẻ.

Việc áp dụng đúng cách các liệu pháp này thực sự có thể giúp ích cho trẻ trong quá trình phát triển lời nói, ngôn ngữ, khả năng nhận thức về thế giới xung quanh. Nhà trị liệu hay bác sĩ cũng có thể kết hợp nhiều chiến lược khác để đảm bảo hiệu quả tốt nhất trong quá trình tăng cường và phát triển ngôn ngữ cho trẻ.

Quá trình thực hiện phương pháp âm ngữ trị liệu

Phương pháp âm ngữ trị liệu cho trẻ cần được xây dựng kế hoạch, lộ trình rõ ràng dựa trên chính nền tảng ban đầu của con để đảm bảo hiệu quả. Nhà trị liệu hay người hướng dẫn cần phải hiểu được quá trình này để thực hiện một cách trơn tru, nhuần nhuyễn, linh hoạt biến đổi cho phù hợp với từng trường hợp.

Phương pháp âm ngữ trị liệu
Người hướng dẫn cần làm mẫu chính xác để trẻ có thể bắt chước theo

Quá trình thực hiện phương pháp âm ngữ trị liệu chung như sau

  • Làm mẫu: người hướng dẫn cần làm mẫu mọi hoạt động, từ việc phát âm, cử chỉ, biểu cảm để trẻ có thể bắt chước theo. Ở những giai đoạn đầu và cả giai đoạn sau đây đều là các biện pháp cần thiết để trẻ có thể bắt đầu học nói, học giao tiếp trước khi tiến đến các giai đoạn phức tạp hơn. Theo đó, nhà trị liệu sẽ cùng chơi và trò chuyện với trẻ; đọc và làm mẫu về từ vựng, ngữ pháp để trẻ đọc theo. Các bài tập này sẽ được thực hiện lặp lại nhiều lần để trẻ có thể ghi nhớ chính xác nhất, tăng cường vốn từ cần thiết.
  • Gợi ý: ở một số nhóm trẻ như tự kỷ, con hầu như không tập trung và rất kém trong việc bắt chước nên cần làm thế nào để con chú ý và làm theo cũng là một điều rất quan trọng. Cần gợi ý để trẻ có thể tập trung và thực hiện các chỉ dẫn cụ thể theo hướng dẫn từ chuyên gia, bác sĩ.
  • Đáp ứng: các phương pháp âm ngữ trị đều hướng tới mục tiêu cần đáp ứng chính là trẻ có thể chủ động giao tiếp, nói đúng tình huống, sử dụng ngôn ngữ phù hợp với từng hoàn cảnh.

Để quá trình thực hiện các phương pháp âm ngữ trị liệu cho trẻ chậm nói này có hiệu quả, nhà trị liệu cần thực hành những biện pháp sau

  • Trò chuyện và cho trẻ em sách tranh, ảnh minh họa rõ nét, có liên quan đến chủ đề cần học
  • Mô tả chi tiết về cách tạo âm thanh, cách đặt lưỡi hay môi mỗi khi cần phát âm các âm tiết nào. Nhà trị liệu sử dụng các phương pháp trị liệu khớp để mô tả chính xác cách tạo ra âm thanh, âm tiết trong từng từ. Việc cùng chơi các trò chơi, chẳng hạn như bắt chước tiếng động vật kêu cũng có thể hỗ trợ quá trình này đạt kết quả
  • Thực hiện các biện pháp massage cho mặt hay các bài tập lưỡi, môi và hàm để hỗ trợ các hoạt động của cơ miệng như ăn, uống và nuốt, nhờ đó giúp con kết hợp các cơ quan này chính xác, nhuần nhuyễn hơn, rất cần thiết để phát âm chính xác, rõ ràng
  • Nhà trị liệu cũng cần cung cấp các bài tập âm ngữ trị liệu tại nhà để đảm bảo phương pháp được thực hành liên tục và mang lại hiệu quả khả quan hơn. Cha mẹ sẽ được cung cấp đầy đủ các biện pháp trong quá trình hỗ trợ trẻ tại nhà để đảm bảo đúng cách

Cần hiểu rằng, hiệu quả của phương pháp âm ngữ trị liệu cho trẻ chậm nói sẽ có sự khác biệt với từng đối tượng, thậm chí có những trẻ mất một khoảng thời gian rất dài mới bắt đầu bập bẹ nói sau trị liệu. Hoặc cũng có những trẻ giai đoạn đầu phát triển, tiếp thu rất tốt, nhưng sau đó lại đột ngột chững lại.

Sau mỗi giai đoạn, trẻ chậm nói sẽ được đánh giá toàn diện về mọi mặt để xác minh mức độ đáp ứng, những cải thiện, từ đó có hướng điều chỉnh thích hợp nhất. Gia đình nên trao đổi chi tiết với bác sĩ, nhà trị liệu để hiểu rõ về tình trạng của trẻ, từ đó có biện pháp hỗ trợ phù hợp.

Vai trò của nhà trị liệu/ người hướng dẫn

Phương pháp âm ngữ trị liệu thực sự được công nhận có đem đến rất nhiều tác dụng cho trẻ chậm nói. Các chuyên gia khuyến khích nên bắt đầu thực hiện các phương pháp này từ trước giai đoạn 6 tuổi, nhất là với nhóm trẻ tự kỷ hay thiểu năng trí tuệ. Can thiệp muộn tất nhiên vẫn sẽ có hiệu quả, tuy nhiên thường chậm hơn, khó khăn hơn nhiều lần.

Phương pháp âm ngữ trị liệu
Nhà trị liệu và gia đình đóng vai trò rất quan trọng trong suốt quá trình trị liệu cho trẻ chậm nói

Vai trò quan trọng nhất trong quá trình này chính là nhà trị liệu ngôn ngữ  (Speech-language pathologists). Để được công nhận, các chuyên gia này cần đảm bảo được một số chứng chỉ cần thiết, chẳng hạn chứng chỉ ASHA: American Speech-Language-Hearing Association ( Chứng chỉ năng lực được cấp bởi Hiệp hội Nghe – Nói – Ngôn ngữ Hoa Kỳ); hay một số chứng chỉ, bằng thạc sĩ, chứng nhận/ giấy phép cho phép hoạt động được cấp bởi các cơ quan có thẩm quyền trong lĩnh vực.

Một thực tế là hiện nay ở Việt Nam, số lượng các chuyên gia trị liệu ngôn ngữ cho trẻ chậm nói chưa quá nhiều đồng thời chi phí đào tạo cũng khá đắt đỏ. Tuy nhiên với tỷ lệ trẻ chậm nói đang có xu hướng tăng lên cùng sự khẳng định từ các nghiên cứu khoa học, các phương pháp âm ngữ trị liệu đang ngày càng được quan tâm hơn, số lượng các Speech-language pathologists chuyên nghiệp cũng tăng dần.

Mặt khác, phụ huynh cũng chính là những “người hỗ trợ” vô cùng quan trọng, cần thiết để tăng cường ngôn ngữ hay các kỹ năng cần thiết khác cho trẻ chậm nói. Gia đình cần trực tiếp tham gia vào quá trình trị liệu ngôn ngữ cho trẻ chậm nói. Bởi không thể phó mặc trẻ cho bác sĩ hay chuyên gia mà cần phải trực tiếp đồng hàng cùng con trong suốt chặng đường này. Một số điều cha mẹ nên làm gồm

  • Luôn trao đổi chi tiết với bác sĩ, chuyên gia để xây dựng các biện pháp phối hợp chặt chẽ, có hiệu quả tốt nhất
  • Khi trò chuyện với trẻ chậm nói, cầm đảm bảo tiêu chí rõ ràng, rành mạch, ngắn gọn, đúng trọng tâm, tránh dài dòng, dùng các từ ngữ quá phức tạp trẻ sẽ không thể hiểu hay tiếp thu
  • Luôn sử dụng các công cụ trực quan, sinh động, các loại đồ chơi phù hợp khi thực hiện các phương pháp âm ngữ trị liệu tại nhà để tạo hứng thú cho trẻ trong quá trình học tập và phát triển ngôn ngữ
  • Tạo không gian học tập, tăng cường ngôn ngữ cho trẻ một cách thoải mái, tự nhiên, vui vẻ, tránh tạo áp lực có thể khiến trẻ căng thẳng, sợ hãi, không muốn tương tác với cha mẹ
  • Bổ sung dinh dưỡng phù hợp, tăng cường các nhóm thực phẩm tốt cho não bộ để trẻ học tập và ghi nhớ tốt hơn; hạn chế các nhóm thực phẩm gây dị ứng hay các nhóm thực phẩm nhiều đường, đồ ăn đóng hộp
  • Xây dựng kế hoạch sinh học, học tập, vui chơi hay nghỉ ngơi phù hợp đồng thời tuân thủ những chiến lược đã đặt ra một cách sát sao, đặc biệt nếu trẻ chậm nói có liên quan đến các dạng rối loạn phát triển
  • Dành nhiều thời gian trò chuyện, đọc sách, cho trẻ nghe nhạc chính là cách đơn giản nhưng có thể giúp trẻ phát triển ngôn ngữ, lời nói, giao tiếp cực kỳ hiệu quả mà phụ huynh nên áp dụng
  • Thực hiện các phương pháp âm ngữ trị liệu không chỉ ở trong nhà mà còn cần được áp dụng với môi trường thực tế. Phụ huynh nên đưa trẻ ra ngoài nhiều hơn để con có những trải nghiệm và khám phá về thế giới xung quanh thay vì chỉ giữ trẻ ở trong nhà. Chính những trải nghiệm thực tế này sẽ kích thích nhu cầu học hỏi, chủ động giao tiếp của trẻ thường xuyên hơn

Việc áp dụng phương pháp âm ngữ trị liệu là rất cần thiết và được khuyến khích thực hiện càng sớm càng tốt. Quá trình can thiệp và phát triển ngôn ngữ, lời nói cho trẻ là cả một hành trình nên gia đình cần thực sự kiên trì, đồng hành cùng con. Với bất cứ thắc mắc hay bất thường nào, phụ huynh cũng nên trao đổi với bác sĩ, chuyên gia để nhận được sự hỗ trợ phù hợp nhất.

Có thể bạn quan tâm:

ArrayArray
Rate this post
Array

Trở thành người đầu tiên bình luận cho bài viết này!

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *